مطالب وبلاگ

 استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز و حلال می باشد

 روش تدریس پیام قرآنی 

 روش های یادگیری قرآن 

 روش تدریس قرائت قرآن 

 روش تدریس روخوانی قرآن 

 جایگـاه و تاریخچـه قرآن کـریم 

 آشنایی با پیام و داستان قـرآنی 

 روش تـدریس داسـتان های قرآنی 

 ویژگی های برنامه فعلی آموزش قرآن 

 کاستی ها و ضرورت ها در آموزش قرآن 

 فلسفه آمـوزش قرآن در آمـوزش و پرورش 

 معرفی اجـزای آمـوزش قـرآن دوره ابتـدایی 

 اصـول حاکـم بر برنامه درسی آمـوزش قـرآن 

 نقش رسم الخـط در آمـوزش روخوانی قرآن 

 مبانی روش آموزش قـرآن در دوره ابتدایی 

 مبانی روش تدریس داستان های قـرآنی 

 کلاس قرآن ، کلاسی جذاب و با نشاط 

 مبانی ارزشیابی پیشـرفت تحصیلی 

 انواع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی 

 ویژگی ها معلّمان در آموزش قرآن 

 روش اشاره کردن به لوحـه آموزشی 

 رسانه های آمـوزشی و کمـک آموزشی 

 اهـداف کلی آمـوزش قرآن در دوره ابتـدایی 

 روش تدریس درک معنای کلمه ها و ترکیب ها 

 نقش نهادهای جامعه در توسعه فرهنگ آموزش قرآن 

اهداف کلی آموزش قرآن در دوره ابتدایی

اهداف کلی آموزش قران در دوره ی ابتدایی:

1-آشنایی با قران کریم به عنوان کدام الهی و کتاب آسمانی

2- تقویت انس و علاقه به قرآن کریم و یادگیری آن

3- توانایی روخوانی قران بصورت شمرده و آرام از روی مصحف با رسم الخط آموزشی

4- توانایی خواندن آیات کتاب درسی به صورت روان و آهنگین

5- آشنایی با قواعد ضروری روخوانی قران

6- حفظ برخی از سوره های کوتاه کتاب درسی

7- آشنایی با برخی از داستان های  قرآن کریم

8- فراگیری معنای برخی از داستانهای قرآن کریم

9- تقویت علاقه به شنیدن خواندن و فهم معنای آیات قرآن کریم

10- آشنایی با مفهوم برخی از پیام های قران

11-شناخت و تقویت استعداد های دانش آموزان در گرایش مختلف آموزش قران

روش های یادگیری

روش های یادگیری قرآن در دوره ابتدایی

۱-یادگیری مشارکتی 

۲- تلفیق

۳- استمرار در آموزش و پرورش     

۴- از جمع به فرد 

۵- تقدم گوش کردن بر خواندن 

۶- تقویت حس شنوایی    

۷- کار در کلاس   

۸- نقش خانواده در آموزش  

۹- آموزش توامان مهارتهای گونا گون قرائت قران          

۱۰- رسم الخط ساده ی آموزشی  

11-ساده و آسان کردن قواعد

روش اشاره کردن به لوحه آموزشی

 

 

 

کلاس قرآن ، کلاسی جذاب و با نشاط

 فعالیت های متنوّع و جذاب ادبی و هنری هم در کلاس ایجاد تنوّع کرده و هم اثر درمانی دارد.

بخش خوانی هر گروه و یا هر نفر = در عبارت ( اِنّ الله = ان نَل لا هَ ) – متوجه کردن دانش آموز به غلط

روخوانی خود در عبارات با یک بار دست زدن دانش آموزان – خواندن آیه ای از درس و پیدا کردن آن

آیه توسّط دانش آموزان دیگر – هر گروه و یا ردیف کلاس یک آیه از درس را با صدای بلند بخوانند –

 وضوگرفتن قبل از کلاس (معلّم و دانش آموز) – استفاده از بازی های قرآنی ، پازل و جدول در کلاس –

استفاده از کامپوتر و ابزارهای رسانه ای در کلاس – تشویق دانش آموزانی که سوره و پیام بیشتری را حفظ

کرده اند – خواندن سوره ها با صوت توسّط معلم و دانش آموزان خوش صوت – شروع زنگ اول هر روز با

با سوره ای کوتاه از قرآن – دانش آموزان صدای خود را در خواندن قرآن ضبط کنند و به کلاس بیاورند.

استفاده از کارت های رنگی و نوشتن کلمات و ترجمه آنها برای کار گروهی - خواندن دعای فرج و ...

در آخر زنگ – خوش نویسی پیام قرآنی و نصب آن در کلاس و یا در حیاط مدرسه.

روش تدریس داستان های قرآنی

 داستان را قبل از کلاس حتماً بخوانیم تا تسلّط کافی را داشته باشیم – در پایه اول چون فقط تصاویر داستان

وجود دارد حتماً به کتاب راهنما مراجعه کرده و داستان را بخوانیم – در صورت امکان فیلم ، عکس و نوار قصّه

از قبل تهیه کنیم – داستان را به صورت جذّاب و زیبا بیان کنیم – در صورت امکان چند دانش آموز داستان را

در کلاس بخوانند – بعد از تدریس از دانش آموزان داوطلب بخواهید قصّه را تعریف کنند – به پرسش های

 خوب ، خوب خواندن متن ، خوب تعریف کردن و خوب گوش دادن امتیاز و نمره بدهید .

 

شیوه های بیان داستان :

 قصه خوانی : خواندن داستان از روی متن که روح و جان ندارد و نباید استفاده شود.

قصه گویی : شایع ترین روش است که معلّم با نقل داستان دانش آموزان را تحت تأثیر قرار می دهد.

قصه گویی به کمک پرده ، تصویر یا نقاشی : تأثیر قصّه و انتقال پیام آن با ابزار مناسب بیشتر خواهد بود.

قصه گویی همراه با تقلید صدا و حرکات : بیان داستان هر چه طبیعی تر باشد بر جذّابیت آن می افزاید.

قصه گویی همراه با بازیگران آشکار یا پنهان : داستان توسّط دانش آموزان به صورت نمایش اجرا شود.

روش تدریس درک معنای کلمه ها ، ترکیب ها و عبارت های ساده قرآنی

دانش آموزان با مراجعه به ترجمه دروس ، معنای کلمه ها و ترکیب ها را به دست آورده و در مقابل آنها با مداد

بنویسند – هر گروه یکی از کلمات یا عبارات را خوانده و ترجمه می کنند – می توانند برای ترجمه کلمات یک

هم خانواده و یا متضاد بیان کنند.

دانش آموزان موظّف به حفظ معنای کلمه ها و ترکیب ها نیستند – دانش آموزان علاقه مند و فعاّل تر را تشویق

نمایید – فعالیت کار در کلاس حتماً باید در کلاس و تحت نظارت معلّم انجام شود – ترجمه آیات دروس در

اندازه فهم دانش آموزان است که برای مطالعه آزاد بوده و هیچ گونه ارزشیابی از آنها نباید به عمل آید –

دانش آموزان را تشویق کنید تا در خانه ترجمه آیات را بخوانند و یا در صورت وجود فرصت کافی در کلاس

خوانده شود – از مجبور کردن دانش آموزان به حفظ آیات جداً خودداری نمایید.

 

روش تدریس پیام قرآنی

 فایده پیام قرآنی این است که دانش آموزان در گروه های خود بحث و گفتگو کرده و کار گروهی را یاد

می گیرند و تفکّر و تدبّر در آیات را تجربه می کنند که این گامی است به سوی انس دائمی با قرآن کریم.

 

 مراحل تدریس :

 ابتدا دانش آموزان به صورت دسته جمعی و سپس به صورت انفرادی پیام را  می خوانند - ترجمه پیام توسط

 یک دانش آموز خوانده می شود –گفتگو در گروه با توجه به تصاویر و داستان یا شعر و...شروع می شود –

مطالب گروه ها توسط معلّم جمع آوری و تکمیل و هدایت می شود - برای تعمیق یادگیری استفاده از

ضرب المثل ، داستان ، شعر و ... پیشنهاد می شود – از دانش آموزان بخواهید از مصادیق و نمونه های زندگی

خود در مورد مفهوم پیام مطالبی را تعریف کنند – از دانش آموزان بخواهید تا برای جلسه بعد در مورد مفهوم

پیام نقّاشی بکشند ، خاطره تعریف کنند و ... – حفظ پیام قرآنی بسیار مفید است ولی نباید اجباری در کار باشد –

نصب پیام در کلاس و تعویض آن با پیام جدید–توجه دادن دانش آموزان در موقعیت های مختلف و زنگ های

 دیگر به مفهوم پیام– تشویق دانش آموزان به نوشتن پیام قرآنی در روزنامه دیواری،نقاشی تصاویر کنار پیام  و ..

روش تدریس قرائت قرآن

 آموزش قرائت در دوره ابتدایی بر استماع از نوار آموزشی ، الگوگیری و هم خوانی با آن استوار است.

سه فایده مهم نوار آموزشی: تسهیل در تدریس ، کسب توانایی زیباخوانی و تقویت روخوانی و روانخوانی.

دانش آموزان ابتدا باید به نوار گوش داده و به خط قرآن نگاه کنند و سپس عبارات را شبیه با نوار و همراه آن

بخوانند تا از طریق الگوگیری از نوار گوش ، چشم و زبان آنها به نحوه قرائت زیبا و صحیح قرآن آشنا شود.

مراحل تدریس :

نوار آموزشی از قبل آماده باشد – پس از روخوانی آیات و ایجاد انگیزه ضبط صوت را روشن کنید – ابتدا باید

قرائت آیات را گوش داده و به متن آن نگاه کنند – سپس همراه با نوار به صورت دسته جمعی شبیه نوار تکرار

کنند – همزمان با قرائت نوار از لوحه هم می شود استفاده کرد (در پایه اول تا سوم)- در هنگام اشاره به لوحه

معلّم نباید بخش بخش نشان دهد بلکه عبارات را نشان می دهد – تذکردادن به کسانی بی توجهی می کنند –

در آخر از دانش آموزان می خواهیم که هر کدام یک سطر از آیات را بخوانند (از قوی ها شروع می کنیم)

معلّم می تواند از روش گروهی هم بهره بگیرد.

روش تدریس روخوانی قرآن

لوحه آموزشی:

ضروری ترین وسیله آموزش روخوانی قرآن می باشد که آموزش بدون لوحه ناقص می باشد.

اگر معلم به لوحه دسترسی نداشته باشد باید عبارات را روی تخته بنویسید.

 

 فواید استفاده از لوحه آموزشی:

 

1- باعث تمرکز و جلب توجه می شود.

2- مشارکت فعال فراگیران در آموزش

3- تقویت مهارت دیدن و دقت با چشم

4- افزایش قدرت تعمیم در خواندن

نقش نهادهای جامعه در توسعه فرهنگ آموزش قرآن

بخش های داخل آموزش و پرورش :

 

مدیران مدارس : شرکت در دوره های ضمن خدمت قرآن ، تشکیل جلسات قرآنی در مدارس و مسجد ،

نظارت کامل بر روش تدریس معلّمان در درس قرآن و فراهم نمودن دوره ضمن خدمت ، بازدید از کلاسها

و ارزیابی دانش آموزان ، فراهم نمودن لوحه و نوار و کتاب راهنما و ...،  تشکیل جلسه با مادر دانش آموزان

 

کارشناسان دوره ابتدایی : مهم ترین وظایف آنها ارتقای سواد قرآنی خویش ، برگزاری جلسات برای توسعه

انس با قرآن ،  بازدید از مدارس و نظارت کامل در نواقص، فراهم نمودن شرایط دوره های ضمن خدمت ،

 فراهم نمودن کتاب های راهنمای معلّم و لوحه آموزشی ، تشویق معلّمان و مدیران موفّق

 

دارالقرآن و فعالیت های مکمل قرآنی : برگزاری مسابقات قرآنی توسط معاونت پرورشی در سطح مدارس

 

بخش های خارج از آموزش و پرورش :

خانواده : بیشترین تأثیر را بر کودکان دارد.نقش پذیری از والدین و الزام آموزش قرآن توسط پدر.

ارتباط با اولیا و دعوت از آنها به ویژه مادران در آغاز سال تحصیلی و آشناکردن آنها با برنامه های

آموزشی .ارتقای سواد قرآنی و انس دائمی اولیا با قرآن بیشترین تأثیر را بر فرزند دارد.

 

مساجد و سایر نهادهای مردمی : ارتباط معلمان با مساجد و تشویق دانش آموزان به شرکت در آنها

 

صدا و سیما و سایر نهادهای دولتی : ارتباط معلمان با وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات اسلامی و ...

رسانه های آموزشی و کمک آموزشی

ابزار و رسانه های آموزشی بر عمق و وسعت یادگیری می افزایند و موجب جذابیت و علاقه می شود.

برخی مخصوص معلّم بوده و برخی مخصوص دانش آموز و برخی به هر دو اختصاص دارد – برخی در ساعات

 درسی یادگیری را افزایش می دهند و برخی در ساعات غیردرسی موجب علاقه بیشتر دانش آموز می شود.

 وسایل آموزشی :

1- کتاب درسی : مهمترین رسانه ی آموزشی در عصر ما کتاب درسی قرآن است.

2- کتاب راهنمای معلّم : معلم هم طرح درس ، اهداف دروس ، شیوه های تدریس و... را آموخته و هم

 سواد قرآنی او افزایش می یابد و توانایی او در پاسخ به سوالات بیشتر می شود و با اطمینان بیشتری در کلاس

 حاضر می گردد. کتاب راهنمای معلّم زمینه ی خلاقیّت و ابتکار معلّم را بالا می برد.

3- لوحه ی آموزشی : برای تسهیل یادگیری جهت تمرکز و جلب توجه دانش آموزان به کار می رود. معلّم

با اشاره درست صامت ها ، مصوت ها ، تشدید ، حروف ناخوانا و ... دقت در صحیح خواندن را می آموزد.

4- نوار آموزشی : مهارت گوش دادن را در آموزش قرائت تقویت می کند.از نوار می توان به یک قاری

توانا در کلاس یاد کرد.دانش آموزان با تقلید و الگوگرفتن از نوار به تدریج شبیه نوار می خوانند.

در نوار مهارت های روخوانی،تلفظ حروف،وقف و ابتدا،احکام تجویدی و صوت و لحن رعایت شده است.

5- قرآن کامل : برای آشنایی با قرآن و آمادگی خواندن آن ، بردن قرآن به کلاس درس لازم است.

6- فیلم های آموزشی روش تدریس قرآن ( ویدئو سیدی)

 وسایل کمک آموزشی : یادگیری را فراتر از حدّ رسمی و وسایل آموزشی توسعه می دهند. 

 

1-  کتاب های کمک آموزشی : با ویژگی های روانی ، سنّی ، آداب و رسوم ، سطح درک و فهم دانش آموزان

تناسب دارد.مثل کتاب هایی که حاوی داستان های قرآنی هستند.کتاب کار دانش آموزان و ...

کتابهای کمک آموزشی را با حل المسائل اشتباه نگیرید.کتابهای حل المسائل نه تنها یادگیری را که توسعه

 نمی دهند ، بلکه یادگیری را با اختلال همراه می سازند.

 

2- نرم افزارهای آموزشی :  با گسترش رایانه در جامعه نرم افزارهای آموزشی به منظور ایجاد تنوّع و جذّابیت

و همچنین توسعه یادگیری تولید گردید که همان مطالب کتاب کمک آموزشی است ولی در محیطی چند

رسانه ای و با استفاده از روشهای جذّاب مطالب را بیان کرده است.(صبا = قرآن برای کودکان و نوجوانان)

 

3- مجله های آموزشی : استفاده از مجلّه های عمومی و تخصصی سودمند می باشد.(مجلات رشد)

ویژگی خوب مجلات ارتباط دوسویه برنامه ریزان و مخاطبان مجلات است.(نقد و پیشنهاد ، طرح نظر ، تجربه و ...)

 

4- کتاب راهنمای والدین : ارتباط اولیا با مدرسه در مقطع ابتدایی و بررسی وضعیت درسی فرزندان بیشتر

از سایر مقاطع است.آگاهی دادن اولیا به آموزش قرآن و ارتباط دائمی آنها با قرآن  کمک زیادی خواهد کرد.

 

5- سایت های آموزشی : استفاده از فناوری اطلاعات (ICT) ، سایت های قرآنی ، ساخت وبلاگ آموزش قرآن

ویژگی ها معلّمان در آموزش قرآن

دانش آموز در تمام حرکات و سکنات خود تحت تأثیر معلّم خود قرار می گیرد و نمونه برداری می کند.

 

معلّم باید الگو و نمونه ای شایسته باشد و این زمانی محقّق می شود که الگو به مسئولیت خود واقف باشد.

 

معلّم باید واجد مهارت و فنون خاصی باشد – از ویژگی های تربیت اسلامی بهره مند باشد – دارای اخلاق و  رفتار

پسندیده و قرآنی باشد – نمونه ی عملی محاسن اخلاقی باشد – با روشهای تدریس و ارزشیابی آشنا باشد – سعه

صدر داشته باشد – در اداره کلاس خشونت نداشته باشد – قرآن کریم را روان بخواند – با قرآن مأنوس بوده

و به صورت مستمر قرائت کند – معنای آیات قرآن را بفهمد و در آنها تدبّر کند – در گفتار و رفتارش تعارض نباشد

پاکیزه ، ساده ، آراسته و ظاهری مناسب داشته باشد – منظّم و وقت شناس باشد و به قول و عهد خود عمل کند –

 

به دانش آموزان محبّت کرده و وظیفه اصلی خود را  تربیت و پرورش اسلامی آنها بداند – از تنبیه بدنی و

سخت گیری و سهل انگاری پرهیز کند – بردبار و صبور باشد و در گفتار با دانش آموزان از کلام زیبا و زبان ملایم

و نیکو بهره ببرد – با فنّاوری آموزشی و به کارگیری آن آشنا باشد – به قرآن و صوت زیبا علاقه داشته و سوالات

دانش آموزان را به نحو احسن جواب بدهد.

انواع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

ارزشیابی کمّی: معلم با پرسشهای شفاهی و کتبی آموخته های دانش آموز را از نمره صفر تا بیست ارزیابی می کند.

شرط قبولی کسب نمره 10 می باشد.

ارزشیابی توصیفی :  آزمون پایانی ندارد.فعالیت های و سطح دستیابی به اهداف در پوشه نگهداری می شود.

 

 اصول ارزشیابی در درس قرآن :

1- ارزشیابی باید علاقه دانش آموزان را به درس قرآن افزایش دهد نه اینکه اضطراب آور باشد.

2- چون درس قرآن مهارت آموزی است و این به تدریج به دست می آید پس ارزشیابی باید مستمر باشد.

3- دانش آموز باید بعد از ارزشیابی از توانایی های کسب کرده آگاهی یابد تا احساس موفقیت کند.

4- سهل انگاری و سخت گیری بی جا در درس قرآن مشکلات و آسیب های جدّی را به همراه دارد.

5- توجه به خصوصیات فردی مهم است.در زیباخوانی به خاطر صوت نباید نمره کسر گردد.

6- انتظار اینکه تمام یا بیشتر دانش آموزان روخوانی یک درس را در زمان تدریس آن یاد بگیرند غلط است.

بلکه مهارت روخوانی به تدریج حاصل می شود و در دروس دیگر مهارت روخوانی درسهای قبل کسب میگردد.

7-  گزارش دانش آموزان را در این درس و سایر دروس تصدیق و تأیید نمایید.(تقویت راستگویی و صداقت)

مبانی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

1- ارزشیابی مستمر و تدریجی است : پیوسته وضعیت دانش آموز مشخص می شود.

 

2- همه افراد باید خود را در معرض آزمون بدانند : این امر تلاش دایمی همه را به دنبال دارد.

  

3- توجه به تفاوت های فردی : امکانات و استعداد و توانایی هر کس متفاوت است.پیشرفت هر فرد را نسبت به

خود او باید مورد توجه قرار داد.توجه به سیر موفقیت فرد و آگاهی او موجب ترغیب و تشویق خواهد شد.

 

4- برجسته کردن نقاط قوّت دانش آموز : در ارزشیابی باید نقاط قوّت و مهارت کسب شده مورد توجه قرار گیرد

تا نقاط ضعف و کاستی ها.این امر موجب احساس موفقیت ، خودباوری و اعتماد به نفس می شود.  

 

5- دادن فرصت برای جبران کاستی ها : مثل آزمون الهی که مهلت توبه وجود دارد در ارزشیابی هم باید با

ملاطفت و مهربانی و همراه با راهنمایی های لازم دانش آموز را متوجه کاستی ها کرد تا جبران کرد.

 

6- ارزشیابی گروهی و تقویت مسئولیت : اگر ارزشیابی گاهی گروهی باشد حس مسئولیت افراد تقویت می شود.

حس همکاری ، صمیمیت ، دوستی و مشارکت بیشتر شده و از اضطراب و دلهره کاسته می شود.   

 

7- تقویت اعتماد به یکدیگر : معلم نباید در هنگام ارزشیابی روبرو و یا در کنار دانش آموز بایستد چون باعث

دلهره می شود.دانش آموز باید احساس آرامش کند .

مبانی روش تدریس داستان های قرآنی

 اجزای اصلی داستان گویی :

 1- گوینده داستان (معلّم) : مهم ترین عامل در تأثیر داستان بر دانش آموزان است.او باید توجه داشته باشد به :

الف) آشنایی با مسایل روان شناسی تربیتی و رشد دانش آموزان      ب) آشنایی با سطح و نوع واژگان پایه

ج) تسلط بر متن داستان «ضبط کردن داستان و رفع نواقص آن»    د) آشنایی با آداب و رسوم محلّی مخاطبان

هـ) ایجاد انگیزه  د) پرهیز از تکیه کلام و رفتارهای تکراری   و) برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی دوسویه

ی ) انتخاب بهترین شیوه بیان داستان    ز) معرفی کتاب های داستانی مناسب    م ) تهیه وسایل کمک آموزشی

 

2- متن داستان :  معلم باید از هرگونه افزودن و کاستن بر محتوا و متن داستان های قرآنی بپرهیزد.

 

3- مخاطب(دانش آموز) : الف ) آمادگی مخاطب  ب ) ویژگی های روانی و ذهنی مخاطب(فراهم نمودن زمینه

تخیّل دانش آموزان با فضاسازی مناسب ج) برقراری ارتباط عاطفی دوسویه

 

4- شرایط زمان و مکان بیان داستان : شرایط مناسب زمانی و مکانی تأثیر داستان را دو چندان می کند.

الف ) استفاده از محیط های غیرتکراری مثل : نمازخانه ، کتابخانه مدرسه ،  مسجد محل ، حیاط مدرسه و....

ب) تغییر نحوه چینش میز و صندلی ها   ج) استفاده از تصویر ، نقّاشی ، نقشه ، نوارهای صوتی و تصویری و ...

د) فراهم بودن شرایط فیزیکی و محیطیِ مناسب مثل دما ، نور ، عدم سر و صداهای مخلّ تمرکز حواس و ...

5- شیوه های بیان داستان :  توضیح کامل آن در پست های بعدی

مبانی روش آموزش قرآن در دوره ابتدایی

در آموزش رعایت ویژگی های ذهنی و روانی کودکان ضروری است.سطح رشد ذهنی کودکان در سن های

مختلف را باید در نظر گرفت.کودک از مفاهیمی که شکل دیداری و قابل درک دارند لذّت می برد.

مفاهیم را باید عینی و مشهود کرد.فعالیت و مشارکت دانش آموز هر چه بیشتر باشد ، یادگیری او بیشتر است.

یادگیری بدون فعالیت صورت نمی  گیرد.باید از روش تدریس استفاده کرد.معلم اگر نقش انتقال دهنده داشته

باشد ، فعالیت دانش آموز به حداقل می رسد.معلم باید نقش هدایتگر را داشته باشد.مهم ترین عامل یادگیری

انگیزش است.هر چه انگیزه یادگیری افزایش یابد ، یادگیری بیشتر و بهتر انجام می شود.هیچ چیز به اندازه

احساس موفقیت  به موفقیت کمک نمی کند.آموزش باید از ساده به مشکل باشد:بخش خوانی–شمرده خوانی-

روان خوانی.موفقیت در اهداف ساده باعث تشویق فراگیر به ادامه یادگیری می شود.

اهداف باید قابل حصول و بر اساس میزان توانایی عموم فراگیران باشد.سطوح اولیه مربوط به عموم و سطوح

بالاتر مربوط به افراد ویژه با استعداد می باشد.بهره گیری از آموخته و تجربیات قبلی پایه و اساس فهم و درک

مطالب جدید است.معلم ابتدا باید تجربیات قبلی دانش آموزان را نظر گیرد.روخوانی قرآن را باید از سال اول

ابتدایی شروع کرد چون بازشناسی صامت ها و مصوت ها در کلمات قرآنی موجب تقویت سوادآموزی فارسی

می شود و هم معلم نباید دوباره این صامت ها و مصوت ها را به او بیاموزد و دانش آموز کلاس اولی از خواندن

کلمات قرآنی احساس لذت می کند و این امر موجب تشویق و تحسین او خواهد شد.

 

حس بینایی در خواندن نقش اساسی دارد ، پس باید در آموزش روخوانی قرآن از روشهایی بهره جست که نقش

اصلی در آنها را حس بینایی داشته باشد.(لوحه ی آموزشی) حس بینایی مهارت توجه و تمرکز را تقویت می کند

و برای رمزگشایی و بازشناسی ترکیب های قرآنی به کار گرفته می شود. حس شنوایی نیز در آموزش روخوانی

قرآن مناسب است ولی باید متأخر از حس بینایی مورد استفاده قرار گیرد ولی به کارگیری آن در یادگیری

تلفظ صحیح حروف و حرکات و سرعت بخشیدن به روخوانی مفید و ضروری است.(نوار آموزشی)

در فرایند یاددهی – یادگیری باید فراگیران مشارکت فعال داشته باشند یعنی معلم نباید کلمات و عبارات را

بخواند و دانش آموزان به تقلید از او بازگو کنند بلکه باید دانش آموزان با توجه به آموخته های خود بخوانند و

معلم آنها را هدایت کند وگرنه دانش آموز فقط کلماتی را یاد می گیرد که معلم در کلاس خوانده است.

تأکید بر مهارت های عملی بیشتر از مفاهیم نظری : توخالی نوشتن حروف به جای بیان قواعد حروف ناخوانا و ...

درابتدای آموزش از رسم الخط ساده باید استفاده کرد و پس از تسلط نسبی از رسم الخط معمولی استفاده کرد.

در مراحل بخش خوانی و شمرده خوانی تأکید اصلی در بهره گیری از حس بینایی است و هدف اصلی آموزش

قرآن در دوره ابتدایی توانایی خواندن قرآن است.

در فرایند آموزش قرآن بر خواندن خود دانش آموز تأکید شده است و از خواندن معلم و تکرار دانش آموز به

شدت نهی شده است.در مرحله روخوانی تقلید از نوار یا معلم غلط است ولی در روانخوانی تقلید مفید است.

نقش رسم الخط در آموزش روخوانی قرآن

اولین شیوه کتابت قرآن کریم رسم المُصحَف نام دارد که خالی از هرگونه علامت و نقطه می باشد.

به مرور خط عربی تکامل یافته و رسم الِاملاء نامیده شد که مبنای رسم الخط عربی در جهان است.

تفاوت رسم اامصحف با رسم الاملاء : 90 درصد کلمات متشابه و 10 درصد کلمات متفاوت هستند.

مثل : سموت (رسم المصحف) و سماوات (رسم الاملاء) و....

خط قرآن در ابتدا بدون نقطه و علامت بود (رسم المصحف) که بعد از آن نقطه گذاری و اِعراب گذاری شد.

ابتدا حروف هم شکل از یکدیگر متمایز شدند : بـ تـ ثـ یـ نـ ، جـ خـ حـ ، د ذ

اِعراب گذاری : کتب             کُتِبَ ؛ فصل              فَصلٌ

رسم الخط آموزش قرآن در دوره ابتدایی نزدیک ترین رسم الخط به خط فارسی است.نوحیها ، ضُحاها و ...

ویژگی های رسم الخط آموزشی : تقطیع آیات ، استفاده از رسم الاملای عربی ، اکتفا به علائم ضروری ،استفاده

از علائم ساده ، تمایز حروف ناخوانا ، عدم تداخل و ترکیب کلمات ، استفاده از فلاش اتصال را می توان نام برد.

آشنایی با پیام و داستان قرآنی

 

پیام قرآنی : آیه و عبارت قرآنی کوتاه و زیبا که دارای پیام ارزشمند اعتقادی ، اخلاقی و تربیتی است.

پیام ها در دوره ابتدایی قابل درک بوده و شعارگونه است که کوتاه بوده و در زندگی کودک مصادیق

عملی دارد : وَ بِالوالِدَینِ اِحساناً و ....

 

ضرورت و اهمیت پیام قرآنی :

1-چون در دوره ابتدایی ترجمه آیات مدّ نظر نیست،دانش آموز احساس نکند که یادگیری قرآن یعنی توانایی خواندن آن.

2- آشنا و مأنوس شدن هر چه بیشتر دانش آموزان با مفاهیم تربیتی و اخلاقی

3- آموزش پیام های قرآنی زمینه ساز تدبّر در آیات است.

4- خواندن پیام های قرآنی بهترین فرصت مشارکت دانش آموزان در درس قرآن است.

 

داستان های قرآنی : ماندگارترین آثار ادبی ملت ها ، متون  داستانی آنها است.

داستان های قرآنی علاوه بر تقویت ایمان دانش آموز ، ایجاد جذابیت و تنوع کرده و باعث افزایش انگیزه و علاقه دانش آموزان به کتاب قرآن می شود.

داستان های قرآنی زمینه به کارگیری نوار ، سی دی ، نرم افزار های کمک آموزشی ، فیلم و ... را باز می کند و ارتباط اولیا از طریق بیان داستان های قرآنی در منزل با فرزند خود تقویت می بخشد.

معرفی اجزای آموزش قرآن دوره ابتدایی

خواندن قرآن کریم :

 

روخوانی : شمرده و آرام خواندن عبارات است که از بخش خوانی شروع می شود.وجود

مکث در ابتدا امری عادی بوده که به تدریج از بین خواهد رفت.

 

 روان خوانی : خواندن عبارات و آیات قرآن به صورت روان و با سرعت معمولی

 

قرائت : خواندن عبارات و آیات قرآن با صوت و آهنگین و با صورت زیبا و لحن که علاوه بر

 مهارت روخوانی و روان خوانی  مهارت های تلفظ صحیح حروف خاص عربی ، حرکات کوتاه

و کشیده ، احکام تجویدی ، وقف و ابتدا ، صوت و لحن را نیز دارد.

 

ضرورت و اهمیت آموزش خواندن قرآن :

آموزش ریاضیات و بهداشت و ... برای به کارگیری آنها در زندگی

است.آموزش قرآن نیز به عنوان کامل ترین کتاب که هدایت انسانها را بر عهده دارد ضرورت دارد که باید این

امر از خواندن آن شروع شود حتی بدون توجه به معنای عبارات و آیات.

خواندن قرآن و انس با آن بر ایمان می افزاید و تربیت انسان را بالا می برد – هر فرد با هر سطح تحصیلات و

در هر رشته باید قرآن همدم و مربّی او باشد که این امر با خواندن قرآن شروع می شود – اگر آموزش قرآن

از ابتدا با فهم آیات همراه باشد آموزش خیلی از سوره ها باید بعد از دوره راهنمایی باشد که این تأخیر ضرر

و زیان دارد – انس با قرآن باید از دوره ابتدایی شروع شود وگرنه زمینه آن از بین خواهد رفت – خانواده های

ایرانی از این که کودک خود را در خواندن قرآن توانا ببینند احساس شادمانی و رضایت می کنند که این امر

موجب تقویت انگیزه و تشویق آنها خواهد شد.بهترین پایه برای آموزش خواندن قرآن بدون توجه به معنای

آیات آن اول ابتدایی است چرا که بعد از آن دانش آموز در پی معانی آیات تلاش خواهد کرد.

 

ضرورت و اهمیت آموزش قرائت قرآن :

خواندن هر متن باید به همان گونه ای باشد که اهل آن زبان ، آن متن را می خوانند زیرا حالات طبیعی هر

زبان چنین اقتضایی را دارد و همچنین ادای نادرست حروف و الفاظ موجب اختلال در فهم کلام و تغیر

معنای آن می گردد.

امام رضا (ع) می فرماید : قرآن را با زبان عربی خودش بخوانید.

زیبایی متن و نثر و سبک و وزن آیات قرآن با صوت خوش جذبه الهی پیدا خواهد کرد که این موجب لذّت

دانش آموزان و علاقه بیشتر آنها به درس خواهد شد.

پیامبر اکرم (ص) : برای هر چیز زیبایی است و زیبایی قرآن صوت نیکو است.

دوران کودکی مناسب ترین زمان برای الگوگیری و شکل گیری دستگاه تکلم است و هر چه فاصله زیاد شود

فراگیری صوت و لحن زبان های غیرمادری مشکل تر خواهد شد ، پس توجه به قرائت صحیح و زیبای قرآن

از آغاز آموزش ضروری است.

آموزش قرائت قرآن امری مفید و ضروری است ولی نسبت به روان خوانی قرآن در اولویت بعدی است.

اصول حاکم بر برنامه درسی آموزش قرآن

 

1- توجّه جدّی به موضوع انس با قرآن کریم و علاقه به یادگیری

2- تعیین اهداف درس قرآن با توجه به اهداف آموزشی و پرورشی

3- تأکید بر روخوانی و روان خوانی

4- لحاظ کردن اهداف ابتدایی (تربیتی ، اخلاقی ، اجتماعی و ...) دردرس قرآن

 

5- جذّاب و دلپذیربودن روش تدریس و استفاده از هنر : نقاشی و ...

6- تأکید بیشتر بر مهارتهای عملی نسبت به نظری به ویژه در مهارتهای سمعی و بصری

7- انعطاف پذیری روشهای تدریس با توجه به شرایط : استفاده از تخته به جای لوحه و یا صوت به جای نوار

8- تأکید بر الگوگیری در آموزش قرائت قرآن : الگوگیری از نوار آموزشی به صورت عملی صورت گیرد.

9- مبتنی بودن آموزش روخوانی بر سیر سوادآموزی فارسی و استفاده از رسم الخط نزدیک به خط فارسی

10- اولویت روش تدریس فعّال و کار گروهی : معلم باید هدایتگر باشد.

 

11- استفاده از فنّاوری آموزشی متناسب با قداست قرآن : استفاده از آهنگ ها و ریتم های مناسب

 

12- ضرورت آموزش قرآن توسط معلم پایه : ارتباط با دیگر دروس – تنظیم فاصله بین جلسات و ...

 

13- توانایی آموزگاران با استفاده از شیوه های متنوع و مؤثر : روش تدریس تکراری نباشد

14- استفاده از زمان و فضای مناسب برای آموزش قرآن : درس قرآن نباید در ساعات آخر هفته قرار گیرد.

15- رعایت تعدد و فاصله بین جلسات تدریس در طول هفته

16- ارتباط با اولیای دانش آموزان در مورد اهداف ، روش تدریس و انتظارات یادگیری دانش آموزان

17- حفظ و تقویت منزلت و اهمیت درس قرآن در میان سایر دروس

 

18- پرهیز از سهل انگاری و سخت گیری های بی جا در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

 

19- توجّه به دو اصل تشویق و احساس موفقیّت در ارزشیابی

 

20- توجّه به اصل تفاوت های فردی دانش آموزان

 

21- دوربودن از محیط های اضطراب آور در هنگام ارزشیابی

 

22- جهت گیری ارزشیابی به سمت توصیفی

فلسفه آموزش قرآن در آموزش و پرورش

 اولین مرحله رایج و عمومی آموزش قرآن روخوانی و روانخوانی قرآن کریم است که آموزش فراوان داده

می شود ولی نسبت به فهم آیات قرآن که مرحله دوم است هیچ آموزش جدّی و ویژه ای صورت نگرفته است.

 

آموزش جامع قرآن کریم : توانایی خواندن ، درک معنا ، تدبّر در آیات و آشنایی با معارف قرآن به منظور انس

و بهره گیری دائمی از قرآن کریم و تقویت ایمان است.

 

سواد قرآنی چیست : امروزه سواد در حوزه های مختلف کسب مهارت و دانش تنها نیست بلکه باید این مهارت

و دانش با زندگی فرد ارتباط دائمی داشته باشد و فرد از این آموزه ها در زندگی خود استفاده کند و به کار

 ببرد و چه بسا باعث توسعه و پیشرفت فرد گردد.

سواد قرآنی : اعتقاد و علاقه به قرآن کریم و برخورداری از دانش و مهارت پایه است برای انس دائمی با

 قرآن کریم و بهره گیری مادام العمر و همیشگی از آن.

 

ویژگی های سواد قرآنی :

1- یک نیاز همگانی است.2- سواد قرآنی از یک حدّ پایه برخوردار است.(با توجه به شرایط بالا می رود)

3- حدّ سواد قرآنی در طول عمر رو به رشد است (با توجه به شرایط) مثلا اکنون خواندن قرآن به صورت

معمولی «فارسی خوانی» تعیین شده است ولی در آینده شاید با لحن عربی خوانده شود.

4- حداقل سواد قرآنی منجر به علاقه مندی به قرآن و خواندن مستمر آن و فهم تدریجی معنای آیات

و عبارات و زمینه ساز بهره گیری مادام العمر از آموزه های  الهی آن است.

 

اجزای اصلی سواد قرآنی :  خواندن قرآن کریم            درک معنای عبارات و آیات قرآن کریم

 

تدبّر در آیات : از مهارت های عمومی می باشد که خیلی در قرآن به آن توصیه شده است.

در روایات شرط اصلی بهره مندی از قرآن کریم تدبّر در آیات بیان شده است.

حضرت علی (ع) : لا خَیرَ فی قِرائهٍ لا تَدَبُّرَ فیها

 

بنیان و اساس نگهدارنده این سه وجه ، انس دائمی با قرآن کریم است که هم محصول و ثمره ی اصلی

  سواد قرآنی محسوب می شود و هم نگهدارنده و حافظ این سه مهارت.

روح کلی برنامه انس با قرآن از پیش از دبستان تا پیش دانشگاهی می باشد که این یک امر تدریجی است.

کاستی ها و ضرورت ها در آموزش قرآن

 

1- کاستی در حوزه اهداف : هدف باید هر روز خواندن مقداری از قرآن باشد نه دستیابی به خواندن درست

2- کاستی در روش آموزش : روش باید ساده ، کوتاه و عینی باشد.باید روی مهارت آموزی کار کرد  نه

قاعده آموزی.باید قدرت تعمیم را افزایش داد و روی یک روش یا سبک تکیه نکرد.

 

3- ضرورت تربیت نیروی انسانی کارآمد : باید با دوره های ضمن خدمت کارایی معلمان را بالا برد.

4- ابهام در ارزشیابی درس قرآن : دادن نمره بالا برای ایجاد انگیزه و تقویت علاقه دانش آموزان باعث

بی توجهی والدین و دانش آموزان به این درس می شود.برای ایجاد انگیزه فقط نمره بالا کافی نیست.

جدّیت در یک درس با سخت گیری فرق می کند.

5- وجود نگاه فوق برنامه به درس قرآن : پرداختن به فعالیت های پرورشی و بیان داستان و ... در زنگ قرآن

 غلط است ، چون باعث عقب افتادگی و بروز مشکلات می شود.زنگ قرآن باید فعّال ، جذّاب و پرطراوت باشد.

 

6- ضرورت نظارت بر اجرای برنامه آموزش : نظارت بر اجرا ، مشکلات و رفع آنها از ضروریات آموزش قرآن

است که مربوط می شود به کارشناسان آموزش ابتدایی ، مدیران مدرسه و معلّم راهنما.

 

7- ضرورت استفاده از رسانه و مواد آموزشی : برای ایجاد جذابیت باید از نوار آموزشی ، لوحه های آموزشی

نرم افزار ها و کتابهای کمک آموزشی استفاده کرد.

 

8- ضرورت استفاده از قرآن کامل

9- استفاده از رسم الخط مناسب در آموزش قرآن

ویژگی های برنامه فعلی آموزش قرآن

 آموزش قرآن دو سال زودتر و بدون فاصله از زبان فارسی از سال اول ابتدایی شروع شد.

مبنای آموزش روخوانی ، سوادآموزی فارسی قرار گرفت.

با تهیه لوحه آموزشی بر کیفیت آموزش روخوانی افزوده شد.

با تهیه نوار آموزشی از رسانه آموزشی هم استفاده شد.

در کنار روخوانی و روانخوانی به پیام قرآنی و زیباخوانی و مفاهیم هم پرداخته شد.

به جای قاعده آموزی و کسب مهارت های نظری به کسب مهارت های عملی پرداخته شد.

از قرآن کریم برای کسب مهارت خواندن آن در کلاس استفاده شد.

جایگاه و تاریخچه قرآن کریم

 نهادهای قرآنی :

مکتب خانه : ملّا عمّ جزء (جزء سی ام قرآن) را به روش تمرین و تکرار خواندن آیات آموزش می داد.

مساجد : جایگاه اصلی آموزش قرآن بوده و است.

مدارس و دانشگاه ها : یکی از دروس دانشگاهی و حوزه های علمی و مدارس نظامی قرآن است.

جلسات قرآن : اعضای آن داوطلبانه و از روی علاقه شرکت می کنند که دوره قرآن هم نامیده می شود.

خانواده : یکی از حقوق فرزندان بر والدین آموزش قرآن است.تشویق و ترغیب والدین امری بسیار مهم است.

آموزش قرآن در نظام آموزش و پرورش : قرآن در هر سه دوره از سال 1323 هجری شمسی شروع شد.